خیلی از دوستای گلم توی کامنت های خصوصی و عمومی ! گفته بودن که چرا درباره فیلم جن گیر که در تمام رفرنس ها و جداول موجود لقب ترسناک ترین فیلم تاریخ سینما رو به خودش اختصاص داده مطلبی ننوشتم . باید خدمت این دوستان عرض کنم که هدف من توی این بلاگ بررسی و معرفی فیلمها و  کارگردانانی از ژانر وحشته که کمتر در موردشون مطلبی نوشته شده باشه  و برای خوانندگان جذاب باشه و فیلمی مثل جن گیر که اسطوره مطلق و یکی از پایه های ژانر وحشته تا حالا در هزاران هزار بلاگ و سایت و مجله مطالب متنوع درباره اش نوشته شده و فکر نمی کنم توضیح واضحات درباره این فیلم که کمتر کسی پیدا می شه که اونو ندیده باشه کار جالبی باشه . اما به فکرم زد توی این تاپیک از یه دید دیگه به این فیلم بپردازم . زاویه ای که به دلایل متعددی جرات مطرح شدن رو نداشته و چون بلاگ ها به نوعی تریبون آزاد محسوب می شم پس شروع می کنم .

همونطور که شاید خیلی از شما دوستان بدونین دهه 70 ساخت فیلمهای Anti-religious یا ضد دینی باب شدن که جن گیر ( در آمریکا ) و ضد صلیب ( در ایتالیا ) گل سر سبد این فیلمها بودن ولی تفاوت این دو فیلم در چیه ؟ ضد صلیب دین مسیحیت رو به انتقاد می گیره و جن گیر دین اسلام ! آره .. شاید باور کردنش یه کم مشکل باشه ولی برای من که حداقل 10-12 بار این فیلم رو دیدم ( و حتی سال 78 یه Lecture سه ساعته به زبان انگلیسی درباره این فیلم توی دانشگاه دادم که نزدیک بود به قیمت اخراج شدنم تموم بشه !! ) موضوع خیلی فرق می کنه. حالا چرا ؟ سعی می کنم به روان ترین شکل ممکن سکانس های اولیه فیلم رو براتون تحلیل کنم که به نظر من تمام حرفهایی که باید زده می شده توی همین سکانسهای اولیه به تصویر کشیده شده و مابقی فیلم یه داستان روتین تسخیر روح یه دختر بچه توسط روح شیطانیه .

فیلم جن گیر با تم ویالون بسیار مرموزی شروع می شه و در اول تیتراژ با نوشته شدن اسم " جن گیر " صدای خوانده شدن اذان به گوش می رسه . هنگام شنیده شدن " الله اکبر " خورشید رو می بینیم ( چون بهترین شکل به تصویر کشیدن عظمت پروردگار همین خورشیده ) . بعدش هم " اشهد ان لا اله الی اله " که باز هم Back move دوربین از روی خورشیده . اما وقتی نوبت به " اشهد ان محمد رسول الله " می رسه در یه نمای دور یه چوپان رو می بینیم که داره یه مشت گوسفند رو با چوبش می زنه و به جلو راهنمایی می کنه !! ( خب اول اینکه جناب فریدکین این سکانس رو همینجوری الکی نساخته و دوم اینکه مفهومش رو خودتون بهتر درک می کنین که چرا یه همچین بخشی از اذان باید با یه همچین سکانسی میکس بشه ! ) و جالب اینه که هنگام " حی علی الصلوه " نمایی از کار کردن شدید مردم رو میبینیم و بعدش هم صدای اذان رفته رفته محو می شه . البته اون موقع به این راحتی ها نبوده که بشه یه دین رو به باد انتقاد گرفت و نمی شد مثل الان یه فیلم کوتاه 17 دقیقه ای بسازن و اسلام و مسلمونها رو به معنای واقعی کلمه به گند بکشن و نویسنده ها و فیلمسازان مجبور بودن به ظرافت تمام و در لفافه حرفاشون رو بزنن که جناب فریدکین هم این کار رو به استادی تمام انجام داده . از دیگر سکانس هایی که می تونم بگم باز هم توهین غیر مستقیم به اسلام داشته اونجاییه که پدر مارین ( با بازی شاهکار ماکس فون سیدو ) مجسمه کوچکی از سر شیطان رو پیدا می کنه و در جیب پیراهنش می ذاره و وقتی برای خوردن چای به بازار میاد از جلوی کسانی رد می شه که همه دارن نماز می خونن و دقیقا لحظه ای که از جلوشون رد می شه همه می رن سجده !! دیگه از این واضح تر نمی شه حرف زد . اینکه همه هالیوودی ها و اساتید پشت پرده دین اسلام رو یه دین شیطانی تصور می کنن که جز خون و خونریزی مبلغ هیچ منکری نیست. به نظر من لپ مطلب توی این همین سکانس ها گفته شده و شاید به این علت جن گیر لقب ترسناکترین فیلم سینما رو به خودش اختصاص داده چون اولین باری بوده که مقوله وحشت به این قدرت و صلابت در سال 1974 به تصویر کشیده شده.

خب یه نکته درباره کارگردان فیلم ، ویلیام فریدکین باید اضافه کنم و اونم اینکه به نظر من " جن گیر " تنها فیلم موفق فریدکین در ژانر وحشت محسوب می شه که اونهم مدیون رمان بسیار زیبای ویلیام پیتر بلاتیه ( که بر اساس یه جن گیری واقعی در سال 1949 نوشته شده ) و علی رغم تمام تلاشهایی که فریدکین بعد از این فیلم در ژانر وحشت به خرج داد ( مثل فیلم محافظ / Guardian یا همین اواخر فیلم حشره /  Bug ) نتونست موفقیت چشمگیر جن گیر رو تکرار کنه و علتش هم بخاطر اینه که برعکس کارپنتر یا آرجنتو ایده جن گیر مال خودش نبوده و بر اساس رمانی ساخته شده که دیگه تکرار شدنی نیست.

یادم میاد بچه که بودم با دیدن جن گیر بی نهایت ترسیدم مخصوصا اون صحنه ای که پدر کاراس روی صندلی خوابش می بره و کابوس می بینه . حس می کنم این فیلم درست همون تاثیری رو روی من گذاشت که باید می ذاشت یعنی جذب شدن تدریجی به ژانری که الان حس می کنم چیز دیگه ای برای کند و کاو در اون وجود نداره.

دو دنباله برای این فیلم ساخته شدن ( جن گیر 2 : مرتد / The Exorcist II : Heretic ) و ( جن گیر 3 / The Exorcist III ) و علاوه بر این دو دنباله اصلی فیلمهای ( جن گیر : نسخه ای که هرگز ندیده اید / The Exorcist : the version you have never seen )  ، ( حاکمیت : مقدمه ای بر جن گیر : Dominion : Prequel to Exorcist ) ، ( جن گیر : آغاز /  The Exorcist : The Beginning)  تا بحال ساخته شدن که هیچکدومشون به گیرایی و قدرت جن گیر نشدن و در ضمن اگه بخوام درباره تک تکشون بنویسم خیلی طولانی می شه و می تونین با رفتن به لینکهای مورد نظر اطلاعات تکمیلی رو بخونین.

اما نکات بسیار جالبی درباره این فیلم وجود داره که برای اونایی که این فیلم رو دیدن و سکانس های فیلم یادشونه خیلی خوندنیه ( از جمله خود من ! ) :

- الن بورستین ( بازیگر نقش مادر رگان ) تنها وقتی حاضر شد بازی توی این نقش رو بپذیره که جمله " من به شیطان اعتقاد دارم ! " از دیالوگ هاش حذف بشه و تهیه کننده ها هم قبول کردن.

- پیشنهاد کارگردانی جن گیر قبل از فریدکین به جان بورمن داده شده بود اما به علت " بیش از حد خشن بودن درباره کودکان " نپذیرفت ، اگرچه بعدا کارگردانی قسمت دوم جن گیر : مرتد رو قبول کرد.

- جین فوندا ، شرلی مک لین ، آن بن کرافت و حتی آدری هپبورن هم برای بازی در نقش مادر رگان کاندید شده بودن که سر انجام الن بورستین با قدرت بازیگری اش تونست نقش رو از آن خودش کنه.

- صحنه های لحظه ای متعددی در فیلم وجود دارن که به علت ضعف تکنین اونجوری که باید به نظر نیومدن و فریدکین در جن گیر : نسخه ای که هرگز ندیده اید تمام اون صحنه های ( از جمله صورت رنگ شده شیطان ) رو با جلوه های ویژه امروزی تقویت کرد و به خاطر همینه که اگرچه این نسخه همون نسخه اصلیه ولی همین ظرافت های کوچیک زیبایی فیلم رو دو چندان کرده.

- در صحنه ای که رگان بکارت خودش رو با یه صلیب فلزی از بین می بره و مادرش رو از روی تخت پرتاب می کنه ، ستون فقرات الن بورستین به شدت با زائده کناری تخت برخورد می کنه و جیغی که الن از درد می شکه واقعیه و نه بازی !

- در جن گیر : نسخه ای که هر گز ندیده اید یه کت دیجیتالی برای کریس مک نیل ( پدر کاراس ) ساخته می شه چون یکی از ایرادهای واضح نسخه اصلی اینه که هنگام جنی گیری رگان توسط پدر کاراس و پدر مرین ، کاراس به دفعات در سکانس های متوالی با کت و بدون کت دیده می شه !

- آرتور پن ، پیتر بوگدانویچ و مایک نیکولز جزو لیست کارگردانان کاندید برای ساخت جن گیر بودن که استودیو سر انجام مارک ریدل رو انتخاب می کنه و لی تاکید بلاتی روی فریدکین نتیجه می ده !

- حفاری های تاریخی سکانس اولیه فیلم واقعی و در شهر نینوای هاترا – عراق در حال انجام بودن.

- قرار بوده قبل از سکانس اولیه ، پدر کاراس در بیمارستان روانی نشون داده بشه که خودش رو به دیواره های سلولش می کوبیده و با مادرش حرف می زده ! ولی به دلایلی این سکانس حذف و دیگر هیچ وقت پخش نشد ( چه حیف ! ای کاش می شد )

- دمای اتاق رگان رو با 4 کولر بسیار قوی به 30-40 درجه سانتیگراد زیر صفر رسوندن بطوریکه عرق عوامل پشت صحنه روی صورتشون یخ می زده !

- پله های سنگی ای واقع در خیابان ام – جورجیا که در سکانی پایانی پدر کاراس خودش رو از بالای پنجره روشون پرت می کنه و خودکشی می کنه با یه نوع ابر خاص به قطر 7 سانتیمتر پوشانده شدن که به بدلکار مربوطه صدمه ای نرسه.

- داستانهای عجیبی پروسه یک ساله ساخت این فیلم رو احاطه کردن . مرگ 9 نفر از عوامل شامل مرگ جک مک گوان و واسیلیکی مالیاروس قبل از اکران فیلم و آتش سوزی مرموزی که صحنه فیلمبرداری ره به مدت یه هفته فلج کرد از این وقایع هستن.

- آپارتمان محل زندگی رگان قبلا توسط خود پیتر بلاتی در زمان دانشجویی اش اجاره شده بوده !

- ویلیام پیتر بلاتی در سال 1950 مبلغ 10 هزار دلار در مسابقه تلویزیونی " روی زندگی ات شرط ببند " برنده شد. وقتی مجری مسابقه ازش پرسید که می خواد با این پول چیکار کنه گفت برنامه ریزی کرده که یه مدت بره یه جای دنج و آروم تا روی یه رمان کار کنه . نتیجه اش هم شد همینی که می بینین !

- لابلاتواری که پدر کاراس زبان عجیب و غریب ضبط شده حرفهای رگان رو در اون داره آزمایش می کنه بعنوان اتاق پنتاگون در فیلم " یک ذهن زیبا / A Beautiful Mind هم استفاده شد !

- مجسمه " پازوزو " در ابتدا بجای ارسال به عراق اشتباها به هنگ کنگ ارسال شده بود !

- هنگام اکران اورجینال فیلم در 1974 ، یکی از تماشاگران از ترس بیهوش و با صورت به صندلی جلوئی اش خورد که باعث شکستن فکش می شه . اون بعدا از کمپانی برادران وارنر شکایت می کنه به این علت که اونا از تصاویری به شدت نامناسب در فیلم استفاده کردن که باعث بیهوش شدن اون شده . ( @ کژوان : مثل من که به عقیده بعضی ها گهگاهی از خود بیخود می شم !! ) البته دادگاه کمپانی برادران وارنر رو به علت شکایت بی پایه و اساس لول مانند !!!!!! تبرئه کرد !

- هنگام نوشتن رمان جن گیر ، ویلیام پیتر بلاتی حقوق بیکاری از دولت دریافت می کرده !

- نقش پدر دایر رو کشیشی واقعی بنام ویلیام اومالی بازی کرد که هنوز هم در دانشگاه فوردهام مشغول تدریسه.

- پخش تیزر تبلیغاتی اورجینال فیلم جن گیر که به همراه موسیقی ای مرموز فقط صورت سفید شیطان رو بصورت فلاشر در تاریکی مطلق نشون می داده در بسیاری از سینماها به علت " بیش از حد ترسناک بودن " توقیف شد !

- استودیو در نظر داشته مارلون براندو رو برای نقش پدر مرین انتخاب کنه اما فریدکین بلافاصله مخالفت می کنه چون نمی خواسته بجای ساخت یه فیلم مهم و ماندگار یه فیلم مارلون براندویی بسازه !

- سکانس های آغازین فیلم در عراق در حقیقت آخرین سکانس های فیلمبرداری شده بعد از اتمام فیلمبرداری لوکیشن ها در آمریکا بودن !

- برنامه اولیه فیلمبرداری 85 روز بوده ولی 224  روز تمام طول کشید!!

- جن گیر آخرین فیلمی بود که لی جی کوب در اون بازی کرد.

- نسخه ویدئویی جن گیر تا سال 1999 در انگلستان وجود نداشت تا اینکه کمیته سانسور فیلمها عرضه ویدئویی نسخه سانسور نشده رو  تائید کردن.

- راستی استنلی کوبریک هم تقاضای ساخت این فیلم رو به استودیو داده بوده ( الانه که خودکشی کنم ) ولی استودیو با تجربه ای که از استنلی داشته گفته تنها در صورتی موافقت می کنه که خود کوبریک تهییه کنندگی فیلم رو به عهده بگیره چون می دونستنن که کوبریک هم بودجه و هم زمان تولید فیلم رو به طرز وحشتناکی افزایش می ده . ( بچه ها تصورش رو بکنین : جن گیر به کارگردانی استنلی کوبریک ) .

- فریدکین مجبور شد یه گروه فیلمسازی کاملا انگلیسی رو به عراق ببره چون در اون زمان آمریکا روابط دیپلماتیک با عراق نداشت و آمریکایی ها فقط در صورتی می تونستن به عراق بیان که تکنیک های پیشرفته فیلمسازی منجمله چگونگی ساخت خون مصنوعی رو به فیلمسازان عراقی یاد بدن !!!!

- در روز اول فیلمبردای سکانس جن گیری ، دیالوگ های پر از اهانت لیندا بلر به قدری روی مکس فون سیدو تاثیر گذاشت که بنده خدا دیالوگهاش رو فراموش کرد !!

- پوستر و کاور DVD و VHS بسیار زیبای جن گیر بر اساس نقاشی معروف " امپراطوری نور " اثر رنه ماگریت الهام گرفته شد و اون صحنه ایه که پدر مرین از تاکسی بیرون اومده و زیر نوری اتاق رگان در بیرون آپارتمان ایستاده.

- به علت تهدیدهای مرگی که بعد از اکران فیلم علیه لیندا بلر شده بود ، کمپانی وارنر مجبور شد به مدت 6 ماه بعد از اکران فیلم برای لیندا بلر بادیگارد خصوصی استخدام کنه !!

- صحنه آزاردهنده ای که رگان با صلیبی فلزی مشغول خود ارضائیه رو یه بدل بجای لیندا بلر بازی کنه چون لیندا بلر گفته که نمی دونه چطور باید این صحنه رو بازی کنه !!!

- ماکس فون سیدو در اون زمان فقط 40 سال سن داشته و به همین دلیل روزانه چندین ساعت وقت لازم بوده که بوسیله گریم به سن پیر و فرسوده پدر مارین در بیاد !

- در مستندی که به خاطر بیست و پنجمین سال ساخت جن گیر منتشر شد تمام بازیگران بیان می کنن که علت به شدت واقعی بودن بازی هاشون وقایع طبیعی بوده ! علت جیغ کشیدن الن بورستین در صحنه خود ارضایی کوبیده شدن به لبه تخت یا علت جیغ های بنفش لیندا بلر بخاطر پرتاب شدن بیش از حد به بالا و پائین بر روی تخت و از همه جالبتر علت لرزیدن دست ویلیام اومالی در سکانس مشاجره با پدر کاراس این بوده که قبل از شروع فیلمبرداری سکانس ، ویلییام فریدکین یه سیلی محکم زده بوده توی گوشش.

- واسیلیکی مالیاروس که نقش مادر پدر کاراس رو بازی می کرد قبل از جنگیر توی هیچ فیلمی بازی نکرده بود و ویلیام فریدکین و ویلیام پیتر بلاتی اونو توی یه رستوران یونانی دیدن و چون شباهت بی حد و حصری به مادر هردوشون داشته اونو برای این نقش انتخاب کردن ( و به نظر من هم که نقشش رو عالی بازی کرد ).

- ویلیام پیتر بلاتی برای اولین بار با همسرش ( لیندا توئرو – قهرمان تنیس ) سر صحنه جن گیر آشنا شد که در اون زمان به عنوان یکی از عوامل پشت صحنه استخدام شده بود.

- صداهای ناهنجار شیطان که از گلوی رگان خارج می شد در حقیقت صدای ضبط شده خوکها هنگام قصابی شدن بودن !

- و سر انجام اینکه جن گیر پدیده تکرار ناپذیر سینمای وحشته و برای همیشه در اذهان هر بیننده ای باقی می مونه !

نمی خوام دیدن این فیلم رو بهتون توصیه کنم . مطمئنم همه اونو دیدین . البته مطمئنا با زاویه نگرشی که بالا بهش پرداختم بهتره یه بار دیگه ببینینش !!

تصاویر برگزیده از جن گیر